Западнобалканска регулатива — работна виза без формална квалификација

Westbalkanregelung — во македонскиот разговор „западнобалканската квота“ — е одредбата од германската уредба за вработување странци (§ 26 став 2 од Beschäftigungsverordnung) што им овозможува на државјаните на шест западнобалкански држави да работат во Германија без формална квалификација. Тоа е основот по кој доаѓа најголемиот дел од Македонците што работат во градежништво, логистика, производство, угостителство и чистење.

Регулативата е поедноставна од другите основи, но не е неограничена: има квота, има постапка кај Сојузната агенција за вработување и има ограничување за регулираните професии. Овој водич ги подредува условите, документите и она што се преведува.

Што дозволува и за кого

Регулативата важи за државјани на Албанија, Босна и Херцеговина, Косово, Црна Гора, Северна Македонија и Србија.

Клучната поволност е што не се бара призната квалификација. Дозволен е секаков вид вработување во нерегулирана професија — таму каде што германското право не бара дозвола или лиценца за вршење на дејноста. Регулираните професии остануваат надвор: за медицинските, здравствените и другите лиценцирани струки и понатаму е потребно признавање на квалификацијата, а тоа е сосема друга постапка, опишана во водичот за признавање на диплома.

Двата услови што мора да се исполнат се:

• конкретна понуда за работа или потпишан договор со германски работодавач, со услови за работа што одговараат на оние на споредливите домашни работници
• согласност на Сојузната агенција за вработување (Bundesagentur für Arbeit) за конкретното работно место

Дополнително, согласност не се дава на лице што во последните 24 месеци пред поднесувањето примало давачки по германскиот закон за барателите на азил.

Сертификат за германски јазик регулативата не бара. Тоа не значи дека јазикот е небитен — за тоа подолу.

Квотата и како работи

Од јуни 2024 година Сојузната агенција за вработување може да издаде до 50.000 согласности годишно по овој основ. Квотата не се однесува на визи ниту на работни места, туку токму на согласностите на Агенцијата, и се распределува по месеци и по државјанства. Кога месечниот дел за една држава ќе се потроши, барањата чекаат до следниот месец.

Постои предлог бројот да се намали назад на 25.000 согласности годишно. Тој предлог не е во сила и нема утврден датум на примена. Бидејќи бројката е политичко прашање што се менува, пред да правите планови проверете ја актуелната состојба кај Сојузната агенција за вработување или кај амбасадата — не по написи во медиумите.

Vorabzustimmung: редоследот што важи од јуни 2024

До неодамна прво се чекаше термин во амбасадата, а проверката кај Агенцијата доаѓаше потоа. Од 1 јуни 2024 година редоследот е обратен: работодавачот во Германија може однапред да побара претходна согласност (Vorabzustimmung) од Сојузната агенција за вработување, уште пред вие да закажете термин.

Практично тоа значи:

1. Работодавачот ја пополнува изјавата за работниот однос (Erklärung zum Beschäftigungsverhältnis) и ја поднесува кај Агенцијата, по правило преку нејзиниот е-сервис за работодавачи.
2. Агенцијата ја проверува работата и условите и издава претходна согласност, со број на предметот.
3. Со тој број вие закажувате термин и поднесувате барање за виза.

Затоа првото прашање до работодавачот не е „кога можам да дојдам“, туку „дали е поднесено барањето за претходна согласност и каков е бројот на предметот“. Без тоа, чекањето е празно.

Ако имате над 45 години

При првото барање за согласност од Агенцијата за лице над 45 години се бара еден од двата докази:

• бруто годишна плата од најмалку 55 отсто од годишната основица за пресметка на придонеси во општото пензиско осигурување — за 2026 година тоа изнесува 55.770 евра годишно, односно околу 4.647,50 евра месечно; или
• соодветно пензиско обезбедување — законско или приватно пензиско осигурување, животно осигурување, имот и слично.

Основицата се менува секоја година, па се менува и прагот. Бројката за годината во која аплицирате проверете ја кај Агенцијата или кај амбасадата, не по стари објави.

Што бара амбасадата

Списокот го објавува Германската амбасада во Скопје и го менува без најава, па работете по актуелната верзија. Типично содржи:

• пополнет формулар за национална виза, сите страници со QR-кодот, пополнет на компјутер со латинични букви
• потпишани поуки и известување за заштита на личните податоци
• една биометриска фотографија, не постара од шест месеци, 45 × 35 мм, на бела подлога
• пасош во оригинал и копија, со најмалку две спротивни празни страници. Пасошот мора да важи најмалку три месеци подолго од визата, а за овие барања се очекува рок на важност од најмалку 18 месеци
• договор за вработување во оригинал и копија
• изјава за работниот однос од Сојузната агенција за вработување, не постара од шест месеци, или соодветен отпечаток од е-сервисот на работодавачот
• претходната согласност (Vorabzustimmung)
• ако работата вклучува управување со возило — копија од возачката дозвола и потврда од работодавачот за видот возила и местата на управување
• кај апликантите над 45 години — доказите за плата или за пензиско обезбедување, во оригинал и копија

Две ситници што враќаат луѓе од шалтер: документите се носат во оригинал и по една копија, и не смеат да бидат споени со хефталка.

Визната такса за национална виза е 75 евра, а визниот центар наплаќа и своја услужна такса. Актуелните износи и начинот на плаќање ги објавуваат амбасадата и визниот центар.

Кои документи се преведуваат

Најголемиот дел од документацијата по овој основ ја создава германската страна и таа е веќе на германски: договорот, изјавата за работниот однос, претходната согласност, потврдите на работодавачот. Тие не се преведуваат и не треба да се плаќаат.

Се преведува она што е издадено на македонски:

• возачка дозвола, кога работата вклучува возење. Кога е потребен превод, а кога замена на дозволата во Германија, објаснуваме во посебен водич.
• документи за пензиско обезбедување кај апликантите над 45 години — потврда од Фондот за пензиско и инвалидско осигурување, полиса за животно осигурување, имотен лист
• уверение за неказнуваност, ако го бара работодавачот или професијата; видете го водичот за уверението
• извод од матична книга на родените и на венчаните, кога веднаш потоа следи спојување на семејство — повеќе во водичот за спојување на семејство

Правилото на амбасадата е кратко: сите документи што не се на германски мора да бидат поднесени со превод на германски. Преводот мора да биде заверен — со печат, штембил и изјава на постојан судски преведувач. Што точно значи тоа пишува во водичот за заверениот превод.

Каде најчесто запнува

• Чекање без претходна согласност. Ако работодавачот не поднел барање кај Агенцијата, немате што да закажувате. Прашајте за бројот на предметот.
• Истечена изјава. Изјавата за работниот однос не смее да биде постара од шест месеци. Ако постапката се одолговлекла, работодавачот поднесува нова.
• Регулирана професија. Медицинска сестра, негувател со лиценца, електричар со обврска за регистрација — тоа не оди по оваа регулатива. Проверете во која категорија спаѓа работата пред да почнете.
• Над 45 години без доказ. Условот важи при првото барање за согласност и не се решава на шалтер.
• Погрешно разбрана квота. Квотата не е листа на чекање на која сте запишани. Таа ограничува колку согласности Агенцијата смее да даде во еден месец — за вашиот предмет е важно кога работодавачот го поднел барањето.
• Име напишано поинаку од пасошот. Во преводите имињата се транскрибираат како во патната исправа, не како во некоја постара бланка.

Германски јазик

Регулативата не бара сертификат, и тоа е нејзината најголема практична предност. Но дозволата за престој што ја добивате е врзана за работата, а работата бара разбирање — безбедносни упатства на градилиште, смени, договор, лекар, договор за стан. Без германски секој од тие чекори оди преку туѓа помош.

Кое ниво се бара за која цел, разложуваме во посебен водич, а ако сакате да почнете пред заминувањето, нудиме и часови по германски.

Рок и цена

Возачката дозвола, уверението и потврдите се по правило по една стандардна страница. Како се формира цената и што значи минимална цена објаснуваме во водичот за цените. Стандардниот рок е два до три работни дена; ако терминот ви е за неколку дена, кажете ни — итен превод е можен по договор. Испратете фотографија од документите и од пасошот, и одговараме истиот ден.